Η αξία της έρευνας

Κανένας γονιός δεν θα δεχόταν για το παιδί του ένα φάρμακο που δεν έχει περάσει από κλινικές δοκιμές. Στην εκπαίδευση όμως, τα παιδιά εκτίθενται συχνά σε μεθόδους που δεν έχουν ελεγχθεί ποτέ — ή που η έρευνα έχει ήδη δείξει ότι δεν λειτουργούν. Η παιδική ηλικία συμβαίνει μία φορά. Κάθε χρονιά που αφιερώνεται σε μια αναποτελεσματική προσέγγιση είναι μια χρονιά που δεν επιστρέφει.

Τι σημαίνει πραγματικά «τεκμηριωμένο από την έρευνα»

Δεν σημαίνει «μια μελέτη λέει». Σημαίνει θεωρίες και πρακτικές που έχουν ελεγχθεί επανειλημμένα, από ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες, σε διαφορετικές χώρες και με διαφορετικές μεθόδους: πειράματα μέσα σε πραγματικές τάξεις, μελέτες που παρακολουθούν παιδιά για δεκαετίες, μετα-αναλύσεις που συνθέτουν εκατοντάδες μελέτες — και όλα αυτά υπό τον έλεγχο της επιστημονικής κοινότητας. Αυτό που μετρά είναι η σύγκλιση των ευρημάτων.

Η καλή έρευνα λέει επίσης τι δεν ξέρει: για ποιους ισχύει ένα εύρημα, υπό ποιες συνθήκες, με ποια όρια. Δεν προσφέρει συνταγές. Προσφέρει αρχές, τις οποίες η επαγγελματική κρίση του εκπαιδευτικού προσαρμόζει σε κάθε παιδί και σε κάθε ομάδα.

Γιατί η έρευνα προστατεύει τα παιδιά

Από τις μόδες

Η πεποίθηση ότι κάθε παιδί μαθαίνει καλύτερα όταν η διδασκαλία ταιριάζει στο «μαθησιακό του στυλ» — οπτικό, ακουστικό ή κιναισθητικό — είναι ευρέως διαδεδομένη ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς διεθνώς (Dekker et al., 2012). Και στην Ελλάδα, έρευνα με μελλοντικούς εκπαιδευτικούς έδειξε ότι οι νευρομύθοι είναι διαδεδομένοι, και ότι η καλύτερη προστασία απέναντί τους είναι η επιστημονική γνώση για τον εγκέφαλο (Papadatou-Pastou et al., 2017). Όμως μια εκτενής ανασκόπηση δεν βρήκε επαρκή στοιχεία ότι η προσαρμογή της διδασκαλίας στο «μαθησιακό στυλ» βελτιώνει τη μάθηση (Pashler et al., 2008). Αντίστοιχα, το περίφημο «φαινόμενο Μότσαρτ» δεν επιβεβαιώθηκε όταν συγκεντρώθηκαν τα δεδομένα (Pietschnig et al., 2010), και μια εκτενής ανασκόπηση των εμπορικών προγραμμάτων «εκπαίδευσης του εγκεφάλου» βρήκε ελάχιστα στοιχεία ότι τα οφέλη μεταφέρονται στην καθημερινή γνωστική λειτουργία (Simons et al., 2016). Το 2016, μάλιστα, μια από τις γνωστότερες τέτοιες εταιρείες συμφώνησε να καταβάλει 2 εκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου για διαφημιστικούς ισχυρισμούς που δεν τεκμηριώνονταν (Federal Trade Commission, 2016).

Από το κόστος της χαμένης ευκαιρίας

Οι διαφορές ανάμεσα στις προσεγγίσεις δεν είναι θεωρητικές· μετριούνται σε μήνες μάθησης. Η καλλιέργεια της μεταγνώσης και της αυτορρύθμισης, για παράδειγμα, συνδέεται με περίπου επτά μήνες πρόσθετης προόδου μέσα σε μια σχολική χρονιά (Quigley et al., 2018). Όταν επιλέγουμε σωστά, χαρίζουμε στο παιδί χρόνο. Όταν επιλέγουμε λάθος, του τον στερούμε — χωρίς καν να το καταλάβουμε.

Βλέπει πιο μακριά από οποιαδήποτε ατομική εμπειρία

Οι μακροχρόνιες μελέτες μάς επιτρέπουν να δούμε τι στην ηλικία των 7 ετών προβλέπει τη ζωή στα 42 (Ritchie & Bates, 2013), ή πώς ο αυτοέλεγχος στην παιδική ηλικία προβλέπει την υγεία και την οικονομική κατάσταση στα 32 (Moffitt et al., 2011). Καμία ατομική εμπειρία — όσο πλούσια κι αν είναι — δεν μπορεί να δει τόσο μακριά. Η έρευνα είναι ο μόνος τρόπος να ξέρουμε τι είναι καλό για το μέλλον ενός παιδιού χωρίς να το θέσουμε σε κίνδυνο.

Τέσσερις μύθοι για την έρευνα

«Η έρευνα δεν έχει σχέση με την πραγματική τάξη»

Πολλές από τις σημαντικότερες μελέτες γίνονται μέσα σε πραγματικές τάξεις, με πραγματικούς εκπαιδευτικούς: προγράμματα εξάσκησης ανάκλησης σε γυμνάσια και λύκεια (Agarwal et al., 2014), προγράμματα σπουδών νηπιαγωγείου που αξιολογήθηκαν με τυχαιοποιημένες δοκιμές (Blair & Raver, 2014). Το κενό δεν βρίσκεται στη σχέση της έρευνας με την τάξη· βρίσκεται στη μετάφρασή της σε σχεδιασμό μαθημάτων.

«Ό,τι βασίζεται στην έρευνα είναι βαρετό»

Μερικές από τις πιο αγαπημένες μαθησιακές εμπειρίες των παιδιών γεννήθηκαν μέσα από την έρευνα. Το «Sesame Street» σχεδιάστηκε από την πρώτη μέρα, το 1969, σε στενή συνεργασία με ερευνητές και ελεγχόταν διαρκώς με παιδιά (Fisch & Truglio, 2001)· τα παιδιά που είχαν πρόσβαση σε αυτό στα πρώτα του χρόνια είχαν καλύτερη σχολική πορεία (Kearney & Levine, 2019). Η γλώσσα προγραμματισμού Scratch, με την οποία εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο δημιουργούν ιστορίες και παιχνίδια, αναπτύχθηκε από ερευνητική ομάδα του MIT Media Lab (Resnick et al., 2009). Η σειρά ρομποτικής Mindstorms της LEGO πήρε το όνομά της από το βιβλίο του Seymour Papert για τη μάθηση μέσα από τη δημιουργία (Papert, 1980). Και η έρευνα για το καθοδηγούμενο παιχνίδι δείχνει ότι μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από την άμεση διδασκαλία για ορισμένες μαθησιακές και γνωστικές δεξιότητες (Skene et al., 2022).

«Η έρευνα σκοτώνει τη δημιουργικότητα»

Η ίδια η έρευνα για τη δημιουργικότητα δείχνει ότι μπορεί να καλλιεργηθεί με καλά σχεδιασμένη εκπαίδευση (Scott et al., 2004). Η δομή δεν είναι εχθρός της δημιουργικότητας· είναι συχνά η προϋπόθεσή της. Η δημιουργικότητα δεν είναι το αντίθετο του σχεδιασμού — είναι το αποτέλεσμά του, όταν ο σχεδιασμός είναι σωστός.

«Η έρευνα είναι θεωρία· οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται πρακτική»

Ο ψυχολόγος Kurt Lewin έλεγε ότι τίποτα δεν είναι τόσο πρακτικό όσο μια καλή θεωρία (Lewin, 1951). Η γνωστική επιστήμη της μάθησης το επιβεβαιώνει: μερικά από τα πιο ισχυρά εργαλεία της είναι απλά στην εφαρμογή — πέντε λεπτά ανάκλησης στην αρχή του μαθήματος, η επανάληψη μοιρασμένη στον χρόνο αντί για τη συσσώρευση της τελευταίας στιγμής (Dunlosky et al., 2013).

Η έρευνα δεν είναι το αντίθετο της δημιουργικότητας. Είναι ο λόγος για τον οποίο η δημιουργικότητα στην τάξη έχει αποτέλεσμα.

Το κενό ανάμεσα στην έρευνα και στην πράξη είναι πραγματικό

Στην ιατρική, έχει εκτιμηθεί ότι χρειάζονται κατά μέσο όρο περίπου 17 χρόνια για να περάσει ένα ερευνητικό εύρημα στην καθημερινή πρακτική (Morris et al., 2011). Στην εκπαίδευση, τα στοιχεία δείχνουν ανάλογα κενά. Οι βασικές στρατηγικές μάθησης σπάνια καλύπτονται στα εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών (Pomerance et al., 2016)· οι νευρομύθοι επιμένουν (Dekker et al., 2012· Papadatou-Pastou et al., 2017)· η ρητή διδασκαλία στρατηγικών αυτορρύθμισης είναι σπάνια μέσα στις τάξεις (Dignath & Veenman, 2021)· και οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν τη σημασία δεξιοτήτων όπως οι εκτελεστικές λειτουργίες, αλλά κυρίως από την εμπειρία τους και όχι από την εκπαίδευσή τους (Gilmore & Cragg, 2014).

Οι αιτίες είναι γνωστές: η έρευνα δημοσιεύεται σε περιοδικά και σε γλώσσα που δεν απευθύνονται στους εκπαιδευτικούς· σπάνια μεταφράζεται σε συγκεκριμένο σχεδιασμό μαθημάτων· οι εκπαιδευτικοί έχουν ελάχιστο χρόνο και υποστήριξη· και τα εκπαιδευτικά συστήματα σπάνια είναι οργανωμένα ώστε να αξιοποιούν τα νέα δεδομένα (Burkhardt & Schoenfeld, 2003). Η γεφύρωση χρειάζεται ανθρώπους και οργανισμούς που μιλούν και τις δύο γλώσσες: της έρευνας και της τάξης.

Τι σημαίνει αυτό για το παιδί

• Χρόνος που αξιοποιείται: κάθε ώρα μάθησης αφιερώνεται σε ό,τι έχει δείξει ότι λειτουργεί.
• Ανάπτυξη που διαρκεί: γνώσεις και ικανότητες που το συνοδεύουν πέρα από την επόμενη εξέταση.
• Μάθηση που το εμπλέκει: επειδή στηρίζεται στο πώς μαθαίνουν πραγματικά τα παιδιά και στο τι τα κινητοποιεί.
• Σιγουριά για την οικογένεια: όχι υποσχέσεις, αλλά τεκμήρια.

Πώς αναγνωρίζετε μια τεκμηριωμένη προσέγγιση

• Μπορεί να απαντήσει στο «πώς το ξέρουμε;» με αναφορά στην έρευνα — όχι μόνο στην εμπειρία ή σε μαρτυρίες.
• Μιλά και για γνώση και για ανάπτυξη — όχι μόνο για βαθμούς ή μόνο για «δεξιότητες».
• Παρακολουθεί την πρόοδο με τρόπους που βοηθούν το παιδί, όχι που το κατατάσσουν.
• Αποφεύγει τις υποσχέσεις θαυμάτων και τις «εγγυήσεις επιτυχίας».
• Αναγνωρίζει με ειλικρίνεια τα όρια του τι γνωρίζουμε.

Η προσέγγιση του CogniPraxis

Το CogniPraxis Framework στηρίζεται στην έρευνα της γνωστικής ψυχολογίας, της αναπτυξιακής επιστήμης και της επιστήμης της εκπαίδευσης. Η πρωτοτυπία μας δεν βρίσκεται στο να «ανακαλύψουμε» νέα επιστήμη· βρίσκεται στη συνεκτική ενσωμάτωση όσων ήδη γνωρίζουμε και στην εφαρμογή τους, με συνέπεια, σε κάθε μάθημα. Αυτή είναι η γέφυρα που προσπαθούμε να χτίσουμε.